Σεπ 28, 2003

Η Ματιά της Ελένης
Αρθρο της Ελένης Αυλωνίτου στην ΑΥΓΗ, 28 Σεπτεμβρίου 2003

 

L’ etat c’ est moi

Είδαμε την κοινωνικά ανισότιμη σχέση της φιλανθρωπίας και την κοινωνικά ισότιμη σχέση του δούναι και λαβείν. Πως γίνεται όμως καμμιά φορά ο ισχυρός να ζητά εθελοντική, χωρίς καταναγκασμό αλλά και χωρίς αντάλλαγμα προσφορά του αδύνατου; Πως γίνεται συχνά να παίρνει αυτή τη προσφορά χωρίς σοβαρές αντιρρήσεις;

Αν το δούμε σε βάθος χρόνου θα φτάσουμε στην εποχή που στο πρόσωπο του ισχυρού εκπροσωπείται και εκφράζεται όλη η κοινωνική ομάδα. Είναι η εποχή της πρώιμης κοινωνικής οργάνωσης των ανθρώπων, η εποχή του άρχοντα και του βασιλιά. Οι άνθρωποι δρούν με κριτήρια που πλησιάζουν περισσότερο εκείνα της αγέλης πιθήκων, δηλαδή ακολουθούν τον ισχυρό ηγέτη. Η προσφορά γίνεται πρός την ομάδα στο πρόσωπο του ηγέτη, είναι λοιπόν στην ουσία κοινωνική προσφορά. Σαν συμπεριφορά εκφράζει την ισοτιμία των υποτελών.

Καθώς η ιστορική εξέλιξη φέρνει μεγαλύτερες πολιτικές ενότητες, αναπτύσσει ιδεολογική βάση κοινωνικής συγκρότησης και υποκαθιστά την αφοσίωση σε ένα πρόσωπο με την συμμετοχή στην κοινωνία των πολιτών, οι συμπεριφορές που προσιδιάζουν στις αγέλες πιθήκων αφήνονται κατά το μεγαλύτερο μέρος στους πιθήκους. Κατά ένα μικρότερο μέρος όμως η πρωτόγονη έλξη που ασκεί σε μερικούς συμπολίτες μας η προοπτική του να κάνουν τον αρχιπίθηκο όταν έχουν λύσει τα βιοποριστικά τους προβλήματα δεν τους αφήνει να ησυχάσουν. Το πρόβλημα είναι ότι το κοινωνικό σύνολο δεν χρειάζεται πιά αρχιπίθηκους και δεν τους πολυανέχεται, πρέπει λοιπόν οι ενδιαφερόμενοι γιά τον ρόλο να βρούν μία ιδεολογικά αποδεκτή πρόφαση γιά να εξασφαλίσουν την ευρύτερη ανοχή μιάς υπερβολικά πατερναλιστικής συμπεριφοράς. Χρειάζονται μιά πρόφαση που να ξεχειλίζει από περιεχόμενο κοινωνικής προσφοράς, να μην καλύπτεται ήδη από το κράτος πρόνοιας και κυρίως, να πείθει τον πολύ κόσμο.

Πολλοί άνθρωποι που έχουν τέτοια δίψα επιδεικτικά εμφανούς εξουσίας ασχολούνται με την πολιτική. Αλλοι το ρίχνουν στην φιλανθρωπία. Μερικοί βρίσκουν διέξοδο στη διοίκηση του αθλητισμού. Οι πιό καβαλημένοι ιδρύουν δική τους θρησκεία. Σε κάθε περίπτωση το ζητούμενο είναι η συγκέντρωση πρόθυμων και άβουλων οπαδών. Το πρώτο ζητούμενο δηλαδή είναι ο εθελοντισμός των άλλων.

Το χαριτωμένο στην όλη υπόθεση είναι ότι σε μία ώριμη καπιταλιστική κοινωνία οι σχέσεις αυτές είναι απηρχαιωμένες. Υποτίθεται ότι ο homo economicus λειτουργεί ως έλλογο ον στη βάση της απόλυτης ισοτιμίας της νομισματικής μονάδας (ένα ευρώ είναι πάντα ένα ευρώ, άσχετα σε ποιανού τη τσέπη βρίσκεται). Αν καταφέρει όμως κάποιος να βάλει μπρός μιά τέτοια μηχανή το σύστημα των καπιταλιστικών σχέσεων δεν έχει πρόβλημα, όλα τα αλέθει. Δεν παύει λοιπόν το όλο θέμα να έχει και οικονομικό αντικείμενο.

Πως να πείσεις όμως τόσο κόσμο να δουλεύει τζάμπα γιά κάποιον που δεν έχει καν ανάγκη; Ευθέως δεν γίνεται. Πρέπει οι πολλοί να πειστούν ότι η αφιλοκερδής προσφορά τους πηγαίνει γιά αφιλοκερδή σκοπό. Πέρα από τον μάλλον αναγκαίο όρο να μην λάβουν υπόψη τους τα ψυχολογικά κίνητρα και οφέλη των «αρχηγών», πρέπει τα οικονομικά μεγέθη της όλης υπόθεσης να φαίνονται πεντακάθαρα. Οι ίδιοι οι εθελοντές δεν θα κερδίσουν υλικά, πρέπει να είναι πεισμένοι ότι δεν θα κερδίσει και κανένας άλλος εις βάρος τους. Δύσκολα πράγματα, που θα τα δούμε την άλλη βδομάδα.

Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *